Fransız Devrimi’nde Siyasal İktidarın Merkezîleşmesi ve Halk Egemenliğinin Ortaya Çıkışı

Abstract

Abstract

Egemenlik ve merkezîyetçilik mefhumları kapitalist üretim ilişkilerinin gelişme sürecinde keşfedilmiştir. Siyasal iktidarın merkezîleşmesi ve toplumsal formasyonla kurduğu bağın egemenlik biçimini edinmesi temelde kapitalist üretim ilişkilerinin gelişmesinin getirdiği zorunlulukların bir sonucudur. Siyasal iktidarda merkezîleşme eğilimleri devrim öncesi Fransa’sında kapitalist üretim ilişkileri paralelinde gelişmektedir. Devrim ile siyasal iktidarın sahipliğinin kraldan bütünsel ve kolektif bir özne olarak ulusa geçmesi ise merkezîyetçi eğilimleri egemenlik mefhumu ile buluşturmuştur. Söz konusu birliktelik, devrimin klasik anlamda burjuva-demokratik nitelik taşıdığı erken dönemlerde dahi siyasal iktidarın merkezîyetçi bir formda tebarüz etmesini hem devrimi korumak hem de ortaya çıkan yeni egemen öznenin tarihsel iradesi olan burjuva-demokratik cumhuriyet projesini hayata geçirmek için zorunlu kılmıştır. Egemenlik ve merkezîyetçilik arasındaki ilişkideki asıl dönüm noktası ise 1793-1794 Jakoben-Montagnard cumhuriyeti döneminde burjuvazinin soyut ulus tasavvurunun yerini yoksul kitlelerin yürüttüğü sınıf mücadelelerince biçimlendirilen ve sınıflar, sınıf çelişkileri ve mücadelelerine karşı kör olmayan, halkı somut bir bütünlük olarak kabul eden “halk egemenliği” mefhumunun erken bir biçimiyle de olsa ortaya çıkışıdır. Anılan dönemde yoksul kitlelerin mücadelelerine öncülük eden Jakoben-Montagnard iktidarı, egemenliği siyasal iktidarla kurulan soyut bir iyelik ilişkisi olmanın ötesine taşımış ve egemenliğin, aynı zamanda egemen halkın ulusal servete görece eşitlikçi bir düzlemde erişmesini de kapsadığını ilan etmiştir. Jakoben-Montagnard iktidarında egemenliğin aldığı bu yeni biçim, halkın egemen özne olarak, hâkimiyet alanındaki zenginliklerin sahipliğini teyit etmekte ve söz konusu sahipliği kuvveden fiile aktarmak için devletin iktisadi ilişkiler alanına doğrudan müdahalesini gerektirmektedir. İktisadi ilişkilerin egemen halk adına devlet tarafından yahut onun gözetiminde işlemesi beraberinde anılan ödevi, hem de ülkesel formasyonun her yanında gerçekleştirebilecek, merkezîleşmiş bir aygıtı talep etmektedir.